Cây sanh là loại cây cảnh quen thuộc tại Việt Nam, đặc biệt được sử dụng để tạo bonsai, cây thế và cây cảnh sân vườn. Khi trưởng thành, cây sanh có thể xuất hiện những quả nhỏ màu xanh, sau đó chuyển dần sang màu đỏ.

Điều này khiến nhiều người thắc mắc: trái sanh có độc không? Trái cây sanh có ăn được không? Ăn trái sanh có sao không?

Câu trả lời không đơn giản là “có độc” hoặc “không độc”, bởi cây sanh thuộc chi Ficus, trong khi mức độ sử dụng làm thực phẩm của các loài Ficus không giống nhau.

Trái sanh là quả gì?

Cây sanh thường được biết đến với tên khoa học Ficus microcarpa, thuộc họ Dâu tằm (Moraceae). Đây là loài cây phân bố tự nhiên ở khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á, trong đó có Việt Nam.

Cây thường được trồng làm:

• Cây cảnh sân vườn.
• Cây bonsai.
• Cây thế.
• Cây bóng mát.
• Cây trang trí.

Khi cây ra quả, những quả nhỏ thường xuất hiện ở nách lá. Quả ban đầu có màu xanh và khi trưởng thành có thể chuyển sang màu đỏ.

Khác với nhiều loại trái cây quen thuộc, “quả” của cây Ficus thực chất là một cấu trúc sinh sản đặc biệt, bên trong chứa rất nhiều hoa nhỏ. Đây là đặc điểm chung của chi Ficus.

Trái sanh có độc không?

Cây sanh không được xem là một loại cây có độc tính cao, nhưng không nên tùy tiện ăn quả của cây sanh cảnh.

Theo North Carolina Extension Gardener Plant Toolbox, Ficus microcarpa được xếp vào nhóm cây có độc tính mức thấp đối với con người. Việc tiếp xúc với nhựa cây có thể gây kích ứng da, còn nếu ăn phải có thể gây kích ứng đường tiêu hóa.

Đặc biệt, cây sanh có nhựa trắng dạng sữa. Nhựa này có thể gây kích ứng da và trong một số trường hợp có thể gây phản ứng da khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời.

Vì vậy, nói rằng “trái sanh cực độc” là không chính xác, nhưng nói “trái sanh ăn thoải mái được” cũng không nên.

Trái sanh có ăn được không?

Đây là câu hỏi được rất nhiều người quan tâm.

Không nên chủ động ăn trái cây sanh cảnh

Mặc dù một số tài liệu về chi Ficus ghi nhận quả của nhiều loài Ficus có thể được động vật sử dụng làm thức ăn, điều đó không đồng nghĩa với việc mọi loài Ficus đều là loại quả thích hợp để con người ăn như trái cây thông thường.

Riêng Ficus microcarpa, tài liệu của NC State ghi nhận quả được nhiều loài chim và động vật ăn, nhưng đồng thời cũng cảnh báo loài cây này có độc tính mức thấp đối với người.

Do đó, nếu cây sanh nhà bạn đang trồng để làm bonsai hoặc cây cảnh, tốt nhất không nên hái quả để ăn thử.

Vì sao không nên ăn?

Có một số lý do:

Thứ nhất, cây sanh cảnh không phải cây ăn quả chuyên dụng.

Cây được trồng chủ yếu vì dáng, thân, rễ và tán chứ không phải để thu hoạch quả.

Thứ hai, cây có nhựa mủ.

Nhựa của Ficus có thể gây kích ứng da và cần tránh tiếp xúc với mắt.

Thứ ba, cây cảnh có thể được xử lý bằng thuốc.

Nếu cây sanh được trồng làm bonsai, người trồng có thể sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hoặc các sản phẩm chăm sóc cây. Vì vậy, ngay cả khi quả không thuộc nhóm cực độc, quả trên cây cảnh cũng không nên được xem là thực phẩm an toàn.

Trái sanh chín có ăn được không?

Quả sanh khi chín thường chuyển từ màu xanh sang màu đỏ. Tuy nhiên, việc quả chuyển màu không có nghĩa quả đó phù hợp để ăn.

Một số tài liệu về Ficus cho thấy quả của nhiều loài trong chi này có thể được con người sử dụng, nhưng khả năng ăn được cần xét đúng loài, không thể lấy đặc điểm của quả sung ăn được để kết luận cho tất cả cây Ficus.

Vì vậy, nếu bạn đang hỏi về quả của cây sanh bonsai Ficus microcarpa, lựa chọn an toàn là không sử dụng quả làm thực phẩm.

Nếu lỡ ăn trái sanh thì có sao không?

Nếu chỉ vô tình ăn một lượng rất nhỏ, không nên lập tức hoảng sợ.

Tuy nhiên, hãy theo dõi các biểu hiện bất thường như:

• Đau bụng.
• Buồn nôn.
• Nôn ói.
• Tiêu chảy.
• Kích ứng miệng.
• Ngứa hoặc kích ứng da.

NC State ghi nhận Ficus microcarpa có thể gây kích ứng đường tiêu hóa khi ăn phải và kích ứng da do nhựa cây.

Nếu đã ăn một lượng lớn hoặc xuất hiện triệu chứng rõ rệt, đặc biệt ở trẻ nhỏ, nên liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc để được hướng dẫn.

Không nên tự gây nôn nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Trẻ em có nên ăn trái sanh không?

Không nên.

Trẻ nhỏ thường tò mò và có thể hái quả cây cảnh để ăn. Vì vậy, nếu trong nhà có cây sanh bonsai đang ra quả, nên đặt cây ở vị trí trẻ không dễ tiếp cận.

Đặc biệt, trẻ không chỉ có nguy cơ ăn quả mà còn có thể tiếp xúc với nhựa cây khi bẻ cành hoặc hái lá.

Chim có ăn trái sanh không?

Có.

NC State ghi nhận quả của Ficus microcarpa là nguồn thức ăn cho nhiều loài chim ăn quả. Những hạt nhỏ bên trong quả có thể được phát tán qua động vật.

Điều này đôi khi khiến người trồng cây nhìn thấy chim ăn quả sanh và nghĩ rằng “chim ăn được thì người cũng ăn được”.

Tuy nhiên, đây là hai vấn đề khác nhau.

Động vật ăn được không đồng nghĩa với việc quả đó là thực phẩm phù hợp cho con người.

Tại sao cây sanh ra nhiều trái nhưng không được trồng để lấy quả?

Cây sanh có giá trị chủ yếu nằm ở thân, gốc, bộ rễ và dáng cây.

Đối với người chơi bonsai, một cây sanh đẹp có thể được đánh giá dựa trên:

• Gốc lớn.
• Rễ nổi đẹp.
• Thân già.
• Đường thân tự nhiên.
• Cành phân bố hợp lý.
• Tán nhỏ và cân đối.
• Thế cây đẹp.

Vì vậy, quả sanh chủ yếu tạo thêm vẻ tự nhiên cho cây chứ không phải bộ phận được người chơi cây thu hoạch để làm thực phẩm.

Có nên hái trái sanh để ngâm rượu hoặc làm thuốc?

Không nên tự ý sử dụng.

Một số tài liệu về Ficus microcarpa ghi nhận loài này có lịch sử sử dụng trong y học dân gian và nhiều mục đích khác nhau ở một số khu vực. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa người trồng cây cảnh có thể tự hái quả hoặc các bộ phận của cây để ngâm rượu, sắc uống hay làm thuốc.

Đặc biệt, cần phân biệt giữa thông tin sử dụng truyền thống và bằng chứng về độ an toàn, liều lượng và hiệu quả y khoa.

Trái sanh có phải là trái sung không?

Không nên gọi hai loại quả này là một.

Cây sanh và cây sung đều thuộc chi Ficus nên có nhiều đặc điểm tương đồng. Tuy nhiên, chúng là những loài khác nhau.

Cây sung được trồng phổ biến để lấy quả, trong khi cây sanh (Ficus microcarpa) chủ yếu được trồng làm cây cảnh và bonsai.

Vì vậy:

Quả sung ăn được ≠ quả cây sanh chắc chắn ăn được.

Đây là điểm rất quan trọng để tránh nhầm lẫn.

Cách xử lý khi cắt tỉa cây sanh

Khi cắt cành hoặc tạo dáng cây sanh bonsai, bạn có thể thấy nhựa trắng chảy ra từ vết cắt.

Để hạn chế tiếp xúc:

• Nên đeo găng tay khi cắt tỉa.
• Không để nhựa bắn vào mắt.
• Không đưa tay dính nhựa lên mặt.
• Rửa sạch vùng da nếu bị dính nhựa.
• Để cây ở nơi trẻ nhỏ khó tiếp cận.

Nhựa của các loài Ficus có thể gây phản ứng kích ứng da; vì vậy sử dụng găng tay khi chăm sóc cây là biện pháp đơn giản và hợp lý.

Kết luận: Trái sanh có độc không? Có ăn được không?

Trái sanh không nên được xem là loại quả ăn được thông thường.

Nếu cây sanh của bạn là Ficus microcarpa, các tài liệu chuyên ngành ghi nhận cây có độc tính mức thấp đối với người, có thể gây kích ứng đường tiêu hóa khi ăn phải và nhựa cây có thể gây kích ứng da.

Vì vậy, cách an toàn nhất là:

Có quả → để làm cảnh.
Chim ăn → không có nghĩa người nên ăn.
Không xác định chắc chắn loài → không ăn thử.
Dính nhựa → rửa sạch và tránh tiếp xúc với mắt.

Đối với cây sanh bonsai, hãy tận hưởng giá trị của cây ở bộ rễ, thân, tán và thế cây thay vì sử dụng quả làm thực phẩm.